επιχείρηση διάσωσης 1: καπιταλισμός

Έχω δυο – τρία ημιτελή κείμενα στο πρόχειρο τα οποία δεν ανέβαζα γιατί δεν προλάβαινα να επεξεργαστώ και να τεκμηριώσω όσο θα ήθελα. Δεν πειράζει. Τα ανεβάζω έτσι. Blogging κάνουμε, όχι επιστημονική δημοσίευση. Στο κάτω-κάτω τα σχόλια είναι ανοιχτά.

Να πω κιόλας ότι οι απόψεις μου δεν έχουν την αξίωση επιστημονικής αντιμετώπισης. Ουσιαστικά εκφράζω πολιτική γνώμη, σκόρπιες σκέψεις που μου γεννιούνται από την επικαιρότητα και πολλές απορίες που προσπαθώ να φωτίσω με τη βοήθεια του συνόλου των προσλήψεών μου. Αν μπορείτε να βοηθήσετε σε αυτό, σπεύσατε…

Ωρίστε το πρώτο σεντόνι:

***

Γράφει ο Τάκης Μίχας στη σημερινή Ελευθεροτυπία (η «σημερινή» Ελευθεροτυπία είναι της Δευτέρας 6/10/2008 – το άρθρο δεν μπορώ να το εντοπίσω ηλεκτρονικά, ο τίτλος του είναι «Φταίει ο καπιταλισμός ή ο οικονομικός λαϊκισμός;» Ο Τάκης Μίχας έχει και μπλογκ, αλλά δεν έχει ανεβάσει ακόμη το συγκεκριμένο άρθρο):

…τα αίτια της κρίσης οφείλονται στο «χαλάρωμα» των κριτηρίων δανεισμού που επέτρεπε στα διάφορα χρημοτοοικονομικά ιδρύματα να παρέχουν επισφαλή δάνεια.

Το μεγάλο πρόβλημα και τα αίτια της κρίσης ήταν, όπως γράφει ο Μάιρον (Τζέφρει Μάιρον, καθηγητών Οικονομικών του Χάρβαρντ), ότι «η κυβέρνηση εφάρμοσε μια πολιτική που διαχώριζε τη δυνατότητα του δανεισμού για την αγορά στέγης από την ικανότητα αποπληρωμής του δανείου».

Ο αρθρογράφος αναφέρεται σε μέτρα των κυβερνήσεων των ΗΠΑ, όπως το διαβόητο πλεόν Community Reinvestment Act, μέσω του οποίου το αμερικανικό κράτος επί της ουσίας επιδοτεί στεγαστικά δάνεια σε φτωχούς.

Και καταλήγει ο αρθρογράφος στη διατύπωση του προβληματισμού

…αν η σημερινή κρίση είναι το αποτέλεσμα της λειτουργίας των κανόνων του καπιταλισμού και της αγοράς ή αντιθέτως το αποτέλεσμα της καταστρατήγησής τους στο όνομα του οικονομικού λαϊκισμού των πολιτικών.

Αρχικός σκοπός του είναι να σχολιάσει την «τάση» που έχει παραβάλει στην αρχή του άρθρου, σύμφωνα με την οποία:

Η πρόσφατη κρίση του χρηματοπιστωτικού συστήματος έχει οδηγήσει πολλούς αναλυτές από τον χώρο της Αριστεράς να κάνουν λόγο για σοβαρή κρίση του «καπιταλιστικού συστήματος» και να ανατρέχουν στους τέσσερις τόμους του «Κεφαλαίου» του Μαρξ για να βρουν την ερμηνεία για τα τεκταινόμενα.

Την ίδια πανω – κάτω συλλογιστική έχω συναντήσει τελευταία από διάφορες πλευρες.

Παρεμπιπτόντως, το «Κεφάλαιο» είναι έργο σε τρεις και όχι τέσσερις τόμους – μια παλιότερη έκδοση το έβγαζε νομίζω σε πέντε τόμους.

Από εκεί και πέρα, κατ’ αρχάς,, αναρωτιέμαι πόσες κρίσεις θα πρέπει να περάσει ο καπιταλισμός, τόσο διεθνώς όσο και σε εθνικό επίπεδο, για να καταλάβει ο κ. Μίχας ή οι θιασώτες του φιλελευθερισμού ότι οι οικονομικές κρίσεις είναι συσταστικό στοιχείου του καπιταλισμού αυτού καθεαυτού. Τουλάχιστον κάθε δεκαετία έχουμε και ένα μίνι κραχ, ενώ δύο με τρεις φορές σε κάθε αιώνα έχουμε και μία μεγάλη παγκόσμια οικονομική κρίση σαν τη σημερινή. Σε περιφερειακό επίπεδο, οι δύο τελευταίες δεκαετίες είναι γεμάτες κρίσεις, από τις ασιαστικές τίγρεις και την Τουρκία μέχρι την Αργεντινή. Όλες τυχαίες είναι; όλες από λάθη; Πόσα δεδομένα παραπάνω χρειάζονται οι αστοί οικονμολόγοι για να «πειστούν» ότι οικονομική κρίση και καπιταλισμός πάνε πακέτο από πάντα [τις θεωρίες περί «δημιουργικής καταστροφής», αν τις επικαλεστεί κάποιος, θα τις σχολιάσω σε σχόλιο].

Δεύτερον, σε ό,τι αφορά τις πολιτικές επιδότησης δανείων σε φτωχούς: Το Community Reinvestment Act είναι νόμος του 1977 και σχεδιάστηκε με απώτερο στόχο να τονώσει την αγορά κατοικίας ενθαρρύνοντας τις τράπεζες να χαλαρώσουν τα κριτήρια παροχής δανείων. Το ίδιο και οι μεταρρυθμίσεις των δεκαετιών του ’80 και του ’90, οι οποίες στόχευαν στην αντιμετώπιση της κρίσης στην αμερικανική αγορά real estate που ήταν βασικός παράγοντας της επιβράδυνσης της αμερικανικής οικονομίας τότε. Το ερώτημα είναι τι συνέβη και τώρα δεν μπορούν μαζικά οι Αμερικανοί φτωχοί να πληρώσουν τα δάνειά τους, ενώ μέχρι τώρα μπορούσαν (αν υποτεθεί ότι μπόρεσαν ποτέ) και, ακόμη, από πού και ως πού αυτή η αδυναμία τους να προκαλεί παγκόσμια οικονομική κρίση, εφόσον οι τράπεζες που χορηγούν τα δάνεια αποζημιώνονται με κατάσχεση του υποθηκευμένου ακινήτου;

Οι απαντήσεις που δίνουν οι οικονομολόγοι στα απλά αυτά ερωτήματα δεν είναι καθόλου πειστικές για τον κοινό νου, και αποκρύπτουν συστηματικά την εξής δομική αντίφαση του καπιταλισμού: ότι για την επιβίωσή του είναι απαραίτητη η διαρκής μεγέθυνση της παραγωγής ενώ από την άλλη πιέζει για το ροκάνισμα της αγοραστικής δύναμης των εργαζομένων με σκοπό τη μείωση του κόστους. Ακόμη και στις χρυσές εποχές, όπου η αγοραστική δύναμη των εργαζομένων αυξάνεται, οφείλει να αυξάνεται αναντίστοιχα σε σχέση με τη μεγέθυνση της παραγωγής, διαφορετικά η επιχείρηση δεν είναι ανταγωνιστική. Τη δεκαετία του ’60, όταν η οικονομική δύναμη των εργαζομένων αυξήθηκε πέρα από το επιτρεπόμενο όριο για την κερδοφορία των επιχειρήσεων, η παγκόσμια οικονομία βρέθηκε μπροστά στην ύφεση του ’70 που οδήγησε στην εγκατάλειψη του Κεϋνσιανισμού και στην κυριαρχία του νεοφιλελευθερισμού. Για να καταλήγω στο συλλογισμό μου, από τη μία η παραγωγή πρέπει να αυξάνεται, από την άλλη οι αποδοχές πρέπει σχετικά να μειώνονται ή να αυξάνονται δυσανάλογα, με αποτέλεσμα αργά ή γρήγορα να οδηγούμαστε σε κρίσεις υπερπαραγωγής.

Στην περίπτωση της στεγαστικής αγοράς στις ΗΠΑ συνέβη, αν έχω καταλάβει καλά, χοντρικά το εξής: ο κατασκευαστικός κλάδος έχει ανάγκη να αυξάνει την κατασκευαστική δραστηριότητα, μόνο που δεν υπάρχει αγορά να την απορροφήσει. Αυτό σημαίνει καταρχήν κρίση, την οποία η ελεύθερη αγορά δεν μπορεί να λύσει παρά μόνο με καταστροφή του συγκεκριμένου κλάδου (που σημαίνει μαζική ανεργία, πείνα κ.λπ. και στη συνέχεια γενίκευση της κρίσης σε ολόκληρη την οικονομία). Υπάρχει λοιπόν καταρχήν ζήτηση για ρευστό από την πλευρά των εργαζομένων («καταναλωτών» my ass), την οποία σπεύδει ευχαρίστως να καλύψει ο χρηματοπιστωτικός τομέας. Για να το κάνει όμως αυτό πρέπει να αποκτήσει πρόσβαση στην αγορά των φτωχών. Βάζει και το κράτος να χαλαρώσει τα κριτήρια δανεισμού σε φτωχούς και πουλάει δάνεια (και όνειρα). Διαφημίζει, ψάχνει πελάτες, φέρνει στα γκισέ της τράπεζας πελατεία που ως τότε έμενε σε τροχόσπιτο και, μέχρι να την προσεγγίσει ο πωλητής της τράπεζας για να της βάλει την ιδέα να αγοράσει σπίτι, δεν θα το σκεφτόταν καν.

Έτσι πάει η διαδικασία, κύριοι. Καθημερινά τη ζούμε ως πρακτική των τραπεζών. Κανείς δεν ανάγκασε τις τράπεζες να πουλήσουν δάνεια σε φτωχούς, όπως προσπαθούν να μας πείσουν εσχάτως, μην τρελαθούμε τώρα! Με τη θέλησή τους το έκαναν και το κάνουν υπακούοντας στην αρχή της ελεύθερης αγοράς που λέει ότι επιβίωση=μεγέθυνση. Και όταν κορεστεί η αγορά των εχόντων, για να ποφευχθεί η στασιμότητα και η ύφεση, ορμάμε στους μη έχοντες και τους δανείζουμε. Αποφεύγεται, λοιπόν, η κρίση και αναθερμαίνεται η αγορά. Το πρόβλημα είναι ότι αναθερμαίνεται εικονικά και προσωρινά. Η πραγματική αγοραστική δύναμη των καταναλωτών δεν έχει μεταβληθεί. Η πραγματική κρίση, λοιπόν, όχι μόνο δεν αποφεύγεται, αλλά αναβάλλεται, και μάλιστα για να επιστρέψει σε πολύ μεγαλύτερη έκταση.

Όμως το πράγμα έχει και συνέχεια. Τα δάνεια αυτά, προκειμένουν να μετακυλήσουν αλλού το ρίσκο, τα «ευαγή» χρηματοπιστωτικά ιδρύματα τα πακετάρισαν σε «ελκυστικά» επενδυτικά προϊόντα (και άλλη ευκαιρία κερδοσκοπίας, δηλαδή) και τα πούλησαν και τα ξαναπούλησαν και τα ξαναπούλησαν σε όλο τον κόσμο. Και κάθε τέτοια αγοραπωλησία πολλαπλασιάζει την πραγματική κρίση με γεωμετρική πρόοδο και την διαχέει σε όλη την αγορά. Και… βουαλά!

Δεν είναι, λοιπόν, η «καταραμένη» κρατική παρέμβαση που δημιούργησε την κρίση, είναι κατ’ αρχήν η δομική αντίφαση του καπιταλισμού που οφείλει να αυξάνει την παραγωγή ακόμη και όταν αυτή δεν είναι δυνατόν να απορροφηθεί. Και η προσπάθεια λύσης αυτής της αντίφασης μέσω της Αγοράς, δηλαδή μέσω του τραπεζικού και χρηματοπιστωτικού συστήματος γενικά, στην πραγματικότητα την οξύνει γεωμετρικά.  Ο μεγαλύτερος διαστρεβλωτής της οικονομίας δεν είναι το κράτος, αλλά οι τράπεζες, που δημιουργούν λανθασμένη εντύπωση σε σχέση με την αγοραστική δύναμη των καταναλωτών και κάνουν την αγορά να λειτουργεί με λανθασμένη εκτίμηση της πραγματικής ζήτησης.

…συνεχίζεται (μάλλον)

Advertisements

7 thoughts on “επιχείρηση διάσωσης 1: καπιταλισμός

  1. Κρίση , ξεκρίση εγώ πήρα τις καταθέσεις μου σήμερα το πρωί σε σακκουλίτσα πλαστική και τις έχω εδώ δίπλα μου. Είναι πολλά τα λεφτά Στέλιοςςςς…
    Πέρα απο πλάκα, ο στόχος είναι ένας….να συγκεντρωθεί το χρήμα σε όσο το δυνατόν λιγότερα χέρια. Χρόνια τώρα ποτίζεται το χωραφάκι για κάτι τέτοιο. Ηδη οι πτωχεύσαντες στο Αμέρικα , αγοράζονται αντι πινακίω φακής, (τώρα που το χρήμα του κάθε Αμερικανακίου έπεσε προς σωτηρία του χρηματοπιστωτικού συστήματος) απο κάτι μάγκες που το περίμεναν πως και πως.
    Κρίση ο σοσιαλισμός, κρίση ο καπιταλισμός…αλλά εγώ είμαι καλά. Δεν χρωστάω σε κανένα….μόνο στην Μιχαλού, αλλά αυτή δεν πιάνεται. Ας φροντίσουμε λοιπόν να μην απλωνόμαστε πέρα απο εκεί που φτάνουμε…απλά μαθήματα οικιακής οικονομίας. Πιστωτικές κάρτες, διακοποδάνεια, τζίπ κτλ κτλ…..κομμένα μάγκες ! Μαζευτείτε !!

    Φυσικά να μην ξεχάσω την καλημέρα μου μέσα !!!

  2. Καλώς το τσουχτερό μπλογκοκόριτσο!

    Συγγνώμη, ξέχασα να το πω: ο στόχος πάντα είναι να συγκεντρωθεί το χρήμα (ή ο πλούτος) σε όσο το δυνατόν λιγότερα χέρια. Αυτη είναι η φυσική λειτουργία της Αγοράς, και αυτό συμβαίνει, άλλωστε. Καταγράφεται και σε μετρήσεις.

  3. Το «πάντα» καλέ μου μπλογκο-φίλε είναι πολύς καιρός !
    Αυτή τη στιγμή ανοιχτά πια λίγα (μπορεί και ένα) χρηματοπιστωτικά ιδρύματα θα συγκεντρώσουν το χρήμα και θα διαχειρίζονται την …ατυχία μας μέσα …και αυτό δεν είναι η φυσική λειτουργία της αγοράς !
    Όσο για τις μετρήσεις, διαμορφώνονται κατα το ποιός δίνει την παραγγελιά γι’ αυτές.

  4. Νομίζω διαφωνούμε, φιλενάδα. Στο πλαίσιο του «υγιούς» ανταγωνισμού, επιδίωξη του κάθε επιχειρηματία είναι η κυριαρχία στην αγορά. Μάλιστα, δεν είναι ακριβώς επιδίωξη, είναι επιταγή, αγώνας επιβίωσης, γιατί αλλιώς μπορεί να κυραρχήσει ο ανταγωνιστής. Η ανάπτυξη της ελεύθερης αγοράς είναι μία διαδικασία που οδηγεί στο μονοπωλιο με απόλυτα «φυσικό» για την αγορά τρόπο. Βέβαια, αυτό δεν είναι παρά τάση. Σε πραγματικό μονοπωλιο, στην κυριαρχία, δηλαδή, του ενός, δεν πρόκειται ποτέ να φτάσουμε. Αλλά προς τα εκεί θα τείνουμε διαρκώς. Στη συγκέντρωση του πλούτου σε ολοένα και λιγότερα χέρια.

  5. Αυτά που λέτε είναι αυτονόητα. Απορώ για το τσιτάτο από την Ελευθεροτυπία (μα τοοοσο;)

  6. Κυκλοφορεί πολύ αυτή η απολογητική, Herr K. Μη σου κάνει εντύπωση.

  7. Αλλού δεν τολμάνε τόσο αδιάντροπα. Λένε ότι φταίνε οι μάνατζερ που δίνανε δάνεια αβέρτα κτλ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s