αφομοιωτικός και λογικός νους

Πρόχειρες σκέψεις από την πορεία ανάγνωσης του βιβλίου της Maria Montessori «Ο Αφομοιωτικός Νους» (The Absorbent Mind).

Στα ελληνικά έχει εκδοθεί από τις εκδόσεις «Γλάρος» με τον -λανθασμένο κατά τη γνώμη μου- τίτλο «Ο Δεκτικός Νους».

Η Μ. ισχυρίζεται ότι το μυαλό του παιδιού είναι διαφορετικό από του ενήλικα. Ενώ ο ενήλικας αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα με τη λογική, το παιδί αφομοιώνει την πραγματικότητα στο ίδιο του το είναι ως βίωμα. Το περιβάλλον -εικόνες, ήχοι, συνήθειες, ρουτίνες, φόβοι, απολαύσεις, προσανατολισμός στη ζωή- ασκεί στο παιδί πολύ βαθιά επίδραση, αφού ουσιαστικά -αν καταλαβαίνω καλά τι διαβάζω- αποτελεί το υλικό με το οποίο το παιδί οικοδομεί τον ενήλικα. Έτσι, ενώ ο ενήλικας μπορεί με τη λογική ακόμη και να απορρίψει πεποιθήσεις και τα συναισθήματα που κληρονόμησε από την παιδική του ηλικία, είναι αδύνατον να τα ξεριζώσει ολοκληρωτικά. Είναι καταδικασμένος σε ένα βαθμό να ζει με αυτα – φρίκη!

Το γεγονός αυτό, αν ευσταθεί, προκαλεί κάποια αδιέξοδα. Σημαίνει κατ’ αρχάς ότι οι γονείς αναπαράγουν το οικογενειακό τους οικοδόμημα. Το παιδί δεν μπορεί να ξεφύγει από τις αρχές της οικογένειας -ή όποιου περιβάλλοντος- στην οποία μεγάλωσε. Συνεπώς ο άνθρωπος δεν μπορεί να αλλάξει. Από την άλλη, η εποχή του καπιταλισμού είναι εποχή αλλαγών, όχι απλώς από γενιά σε γενιά, αλλά ακόμη και στο χρονικό όριο της ίδιας γενιάς. Το αδιέξοδο αυτό δημιούργησε την ανάγκη του σχολείου. Το παιδί αφομοιώνει τα στοιχεία της οικογένειας ή/και της κοινότητας, αλλά μέσω του σχολείου αφομοιώνει και την εποχή του και την ευρύτερη κοινωνία στην οποία θα ζήσει.

Το ζήτημα της προσαρμογής δεν είναι όμως το μόνο αδιέξοδο. Ακόμη μεγαλύτερο αδιέξοδο είναι το γεγονός ότι, αν ευσταθεί η μοντεσοριανή θεωρία, ο κόσμος δεν μπορεί να αλλάξει. Μπορεί να προσαρμόζεται σε μια κάπως αυτόματη αλλαγή, αλλά δεν μπορεί ο άνθρωπος να αλλάξει τον κόσμο ριζικά και συνειδητά γιατί μένει δέσμιος των βιωμάτων του. Από τη μία η οικογένεια είναι δημιούργημα των γονιών, από την άλλη το σχολείο είναι δημιούργημα των ισχυρών, που δεν έχουν λόγο να φυτέψουν στο μυαλό των παιδιών την ιδέα της ανατροπής ενός κόσμου που τους βολεύει -τους ισχυρούς- μια χαρά, αφού σε αυτόν, όσο σάπιος και αν είναι, είναι… οι ισχυροί. Οπότε, αδιέξοδο. Οι άνθρωποι μεγαλώνουν και διαμορφώνονται σε ένα σάπιο κόσμο τον οποίο είναι καταδικασμένοι να αναπαράγουν!

Σε άλλο σημείο του βιβλίου η Μοντεσόρι αναφέρεται σε ένα άλλο χαρακτηριστικό, αυτή τη φορά των γονιών. Οι γονείς, ισχυρίζεται, θυσιάζουν για χάρη των παιδιών τους μεγάλο μέρος των συνηθειών που κάποτε τους προσέφεραν ικανοποίηση, και μάλιστα χωρίς να αντιλαμβάνονται αυτή την πρακτική τους ως θυσία, αλλά αντίθετα βιώνοντάς την ως ευτυχία. Το εύρος και το βάθος αυτής της θυσίας μπορεί να είναι ανεξάντλητο.

Εδώ ίσως μπορεί να βρεθεί και η λύση του αδιεξόδου. Οι ενήλικες έχουν την ικανότητα της λογικής. Ίσως να μη μπορούν να ξεριζώσουν τα βιώματά τους, αλλά μπορούν ενδεχομένως να συλλάβουν ότι αυτός ο κόσμος είναι νοσηρός. Με τη δύμανη του γενετήσιου ενστίκτου τους, μπορούν να αλλάξουν αυτόν τον κόσμο, να θυσιάσουν έναν κόσμο που αποτελεί μέρος του είναι τους, και να φτιάξουν έναν κόσμο στον οποίο ενδεχομένως θα αισθάνονται ξένοι, αλλά θα θεωρούν ότι θα είναι καλύτερος για τα παιδιά τους, και μάλιστα βιώνοντας αυτή τη θυσία ως… ευτυχία. Συγκλονιστικό!

Να μια νέα διάσταση στην αποστολή του γονιού!

εδώ πολυτεχνείο

Αυτοί που οι κυβερνήσεις και τα ΜΜΕ λένε «βίαιες μειοψηφίες», «ακραίους», «παράνομους», «φασίστες», «αλήτες» κ.λπ. (οι αγωνιστές, δηλαδή, αυτοί που πάντα με τέτοιους χαρακτηρισμούς αντιμετωπίζονταν από το κράτος και τα επίσημα μέσα ενημέρωσης) βρίσκονται κάπου εδώ. Εντάξει, τα διαβάσαμε στις εφημερίδες, τα είδαμε και στις τηλεοράσεις. Ας μας τα πουν και αυτοί με τα δικά τους λόγια. Κάπως έτσι, δηλαδή:

Εδώ Πολυτεχνείο!

Ένα σύνθημα που έδωσε πνοή στον ελληνικό λαό ενάντια στην καταπίεση του δικτατορικού καθεστώτος. Σήμερα βρισκόμαστε αντιμέτωποι με ένα κάλπικο δημοκρατικό καθεστώς που θέλει να βάλει τα δικαιώματα, τη ζωή και την αξιοπρέπεια μας στο περιθώριο.

Η αναφορά στο δικαίωμα όλων στην παιδεία και εργασία βαπτίζεται συντηρητισμός και οι εκφραστές της ακραία στοιχεία.

Ακραία είναι μόνο η ένταση της φωνής μας απέναντι σε ένα μέλλον που διαμορφώνεται χωρίς εμάς. Η ανάγκη ενίσχυσης αυτή της φωνής είναι διαρκής.

Η φωνή μας να δυναμώνει μέχρι την ανατροπή της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης!

Κάποιος φωτίζει το μέλλον μας
με φως στρεβλό
Το πρίσμα του ραγίζει και σπάει
και δείχνει ένα κόσμο ηλιόλουστο

Ο κόσμος αυτός μας ανήκει.

Ο χώρος αυτός δημιουργήθηκε με στόχο ενδυνάμωση του φοιτητικού κινήματος με τη συγκέντρωση υλικού και τεκμηρίωσης σχετικά με τις εξελίξεις στα θέματα της παιδείας και εργασίας.

Βασίζεται στη λογική της συλλογικής ανάπτυξης ιστοσελίδων (wiki), όπου ο καθένας μπορεί να προσθέσει πληροφορίες και να ενημερώσει τις αντίστοιχες σελίδες του site. Μπορούμε όλοι να συμβάλλουμε ώστε να αναδειχθεί ο χώρος αυτός σε ουσιαστικό μέσο επικοινωνίας και ενημέρωσης.

Καλό ταξίδι, παιδιά, και καλή αντάμωση στον κόσμο εκείνο τον «ηλιόλουστο», που τα δικαιώματα, η ζωή και η αξιοπρέπεια είναι στο επίκεντρο.

Α, και να μην ξεχάσω: όλοι στον Μάνο. Και μετά, όλοι στον saimag.

οι φοιτητές έχουν δίκιο

Διαβάζω τις τελευταίες μέρες στις εφημερίδες πολύ επιθετικά άρθρα εναντίον των νέων φοιτητικών κινητοποιήσεων για τη ματαίωση των εκλογών των πρυτανικών αρχών με τη διαδικασία που ορίζει ο νέος νόμος πλαίσιο για τα πανεπιστήμια, με καθολική, δηλαδή, ψηφοφορία και των φοιτητών. Ακόμη πιο επιθετικά και χυδαία είναι τα σχόλια στην τηλεόραση (αλλά τι άλλο θα περίμενε κανείς από την TV!).

Βεβαίως, κανένας νοήμων άνθρωπος δεν θα διαφωνούσε ότι είναι πιο δημοκρατικό να συμμετέχει άμεσα το σύνολο των φοιτητών στην εκλογή πρυτανικών αρχών, παρά να συμμετέχει δι’ αντιπροσώπων. Αλλά ως εκεί φτάνει ο μαλακισμένος γραφειοκρατικός δημοκρατισμός μας, ώστε να μη βλέπουμε χιλιοστό πέρα από τη διαδικασία – εκεί που βρίσκεται η ουσία. Και η ουσία, στη συγκεκριμένη περίπτωση έχει πλευρές που αποκρύπτονται από τα ΜΜΕ, τα οποία έτσι παραπλανούν την κοινή γνώμη.

Πρώτον, λοιπόν, οι φοιτητές διαφώνησαν πριν από έναν χρόνο με το πανεπιστήμιο που διαμορφώνει ο νέος νόμος-πλαίσιο. Τη διαφωνία τους αυτή την εκδήλωσαν με σκληρούς αγώνες που αντιμετώπισαν πολύ βίαιη αντίδραση από την πλευρά του κράτους. Οι αγώνες αυτοί καθοδηγούνταν από γενικές συνελεύσεις των φοιτητών και είχαν πρωτοφανή διάρκεια, αντοχή και μαχητικότητα. Κατάφεραν να ματαιώσουν την αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος, «έκαψαν» την τότε υπουργό Παιδείας και συνέβαλαν καθοριστικά στο στραπατσάρισμα του δικομματισμού, που από τότε δε λέει να σηκώσει κεφάλι – και ούτε πρόκειται. Όλα αυτά δεν θα ήταν δυνατά αν οι αγώνες αυτοί δεν ήταν επί της ουσίας δημοκρατικοί, αν δεν είχαν εξασφαλισμένη την ενεργή στήριξη της πλειοψηφίας των φοιτητών και των οικογενειών τους, καθώς και τη συμπάθεια της ελληνικής κοινωνίας. Αυτό είναι πραγματική δημοκρατία.

Για ποιο λόγο, λοιπόν, οι φοιτητές να εκλέξουν τους μάνατζερ ενός πανεπιστημίου με το οποίο τόσο ριζικά, πλατιά και δημοκρατικά διαφώνησαν στην πράξη; Και πού εισακούστηκε αυτή τους η διαφωνία; Πού διάολο είναι αυτή η κωλοδημοκρατία, τέλος πάντων; Στο να επιτρέπουν στους φοιτητές να εκλέξουν αυτόν που θα κάνει αυτά με τα οποία έχουν διαφωνήσει στην πράξη και τα οποία θεωρούν ότι στρέφονται εναντίον τους; Είναι ηθική υποχρέωση απέναντι στον εαυτό τους και στην κοινωνία να αντισταθούν σε αυτό το μέτρο, που τους υποτιμά και τους κοροϊδεύει μες στα μούτρα!

Δεύτερον, λένε ότι η άμεση εκλογή θα πατάξει την πελατειακή σχέση πρυτανικών αρχών – φοιτητικών παρατάξεων και ότι οι παρατάξεις που αντιδρούν -κυρίως η ΕΑΑΚ που προτείνει καταλήψεις- επί της ουσίας θέλουν να διατηρήσουν τα προνόμιά τους έναντι των συμφοιτητών τους. Μα ο κάθε «φουκαράς» έλληνας πολίτης γνωρίζει την πραγματική σύνδεση των πελατειακών σχέσεων με τον κομματικό μηχανισμό. Οι κομματικές παρατάξεις θα κατευθύνουν τους ψηφοφόρους τους στον τάδε ή τον δείνα υποψήφιο πρύτανη, τάζοντας και στους μεν και στον δε. Όχι μόνο δεν παταχθεί, αλλά θα ισχυροποιηθεί η πελατειακή σχέση στο πανεπιστήμιο με την καθολική ψηφοφορία και η διαφθορά θα αγκαλιάσει μεγαλύτερα κομμάτια των φοιτητών.

Άλλωστε, οι παρατάξεις που έχουν κατηγορηθεί για δοσοληψίες, η ΔΑΠ (ΝΔ) και η ΠΑΣΠ (ΠΑΣΟΚ), είναι υπέρ της καθολικής ψηφοφορίας. Λέτε να είναι ανόητες; Κατά είναι η ΠΚΣ (ΚΚΕ), που προτείνει αποχή από τις εκλογές, μέρος των σχημάτων που συμμετέχει ο ΣΥΡΙΖΑ (ένα άλλο μέρος είναι υπέρ), και η ΕΑΑΚ (αριστερά αντικαπιταλιστικά σχήματα), στην οποία στρέφεται κυρίως η επίθεση του τύπου επειδή προτείνει καταλήψεις και ματαίωση των εκλογών, και η οποία απείχε από τις πρυτανικές εκλογές ανέκαθεν (με κάποιες μεμονωμένες εξαιρέσεις). Κατηγορούν, δηλαδή, για κατεστημένο δυνάμεις που αρνούνταν να ασκήσουν το προνόμιό τους όταν το είχαν!

Έχουν δίκιο, λοιπόν, οι φοιτητές.

Και είναι μεγάλη ντροπή για αυτόν τον τόπο ο τύπος του, που παραπλανά την κοινή γνώμη με επιφανειακές, λαϊκίστικες και μονομερείς αναλύσεις, δεν εμβαθύνει, δεν αναζητά την αλήθεια, αλλά αρκείται στο εφήμερο, το πιασάρικο και το φαινομενικό, και βρίσκεται σχεδόν πάντα και σχεδόν κατά κανόνα εκτός και εναντίον των προοδευτικών σκιρτημάτων και ρευμάτων αυτού του λαού.

τ’ αδέρφια, που χάνονται νωρίς

Στην ερώτηση «τι νιώθεις όταν βρίσκεσαι στο σχολείο σου», 68 % των μαθητών απάντησαν κούραση, 58% πίεση, 53% πλήξη, 52% άγχος, 32% απογοήτευση, 27% ευχαρίστηση, 27% απαισιοδοξία, 23% οργή, 22% χαρά, 22% αισιοδοξία, 18% αίσθηση δημιουργικότητας, 17% ασφάλεια, 16% αίσθηση συλλογικότητας, 15% ηρεμία και 15% μοναξιά. Αν λάβουμε υπόψη ότι τα ποσοστά αυτά αφορούν μαθητές όλων των τάξεων, από το δημοτικό μέχρι το λύκειο, τότε υποθέτουμε ότι τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα στους έφηβους μαθητές.

Τα υπόλοιπα εξίσου ενθαρρυντικά στοιχεία της έρευνας του παιδαγωγικού ινστιτούτου θα τα βρείτε στο «θέμα» της Καθημερινής της Κυριακής 30/3/2008.

Αυτά τα παιδιά, λοιπόν, έχουν κάθε δικαίωμα να εξεγείρονται. Έχουν κάθε λόγο να τρέφουν απέναντι το θεσμό του σχολείου μίσος, έως και καταστροφική μανία. Γιατί, πολύ απλά, αυτό το σχολείο ούτε τα μαθαίνει κάτι, ούτε τα κοινωνικοποιεί. Τα κατατρώει, τους αφαιρεί κάθε ζωντάνια και νεανική διάθεση: τα γερνάει. Και δεν μπορώ να σκεφτώ, αυτή τη στιγμή τουλάχιστον, χειρότερο και πιο μακροπρόθεσμο έγκλημα για την κοινωνία. Αυτό το σχολείο κάνει περισσότερο κακό παρά καλό.

Θεωρώ μάλιστα υπέρμετρη παλιανθρωπιά και βαρβαρότητα, κάθε φορά που αυτά τα παιδιά ξεσηκώνονται, να συκοφαντούνται, να επιστρατεύονται εναντίον τους όλοι οι παραθυράτοι και όχι μόνο προπαγανδιστικοί μηχανισμοί για να τα βγάλουν αλήτες που θέλουν να λουφάρουν και να χάσουν μάθημα, με σκοπό να στρέψουν εναντίον τους την κοινωνία! Ή να τα αντιμετωπίζουν με ξύλο, χημικά και συλλήψεις. Ή να απαιτούν από αυτά «υπεύθυνες» και «σοβαρές» προτάσεις! Ή να τους επιτρέπουν να έχουν λόγο άνευρο, γερασμένο, λοβοτομημένο, μόνο στη Βουλή των Ελλήνων.

Μα τι λέτε, ρε εγκληματίες; Γιατί να κάτσει ένα παιδί να σκεφτεί προτάσεις για να λύσει το πρόβλημα της παιδείας; Γιατί να κάτσει να σκεφτεί «υπεύθυνα» αιτήματα για του αναγνωριστεί το δικαίωμα στον αγώνα; Γιατί να σκεφτεί με τη δική σας γαμημένη σκουριασμένη υπευθυνότητα έτσι και αλλιώς; Για να μην το πείτε εσείς αλήτη και λουφαδόρο; Δε σας φτάνει που τα έχετε κάνει σαν τα μούτρα σας και χειρότερα: κουρασμένα, αγχωμένα, απαισιόδοξα, απογοητευμένα;

Τώρα, βέβαια, θα μου πείτε ότι με σχολεία με τέτοιους εκπαιδευτικούς, χωρίς αξιολόγηση, τι περιμένεις; Τον κακό σας το φλάρο! Κατ’ αρχάς, η αξιολόγηση από μόνη της είναι κούφια έννοια. Ποιος είναι ο στόχος του σχολείου και με ποια κριτήρια και ποιες διαδικασίες θα επιτευχθεί αυτός, αυτό το θέμα της συζήτησης. Και οι περισσότεροι από όσους φωνάζουν για αξιολόγηση έχουν στο νου τους το σχολείο ως παραγωγό των σημερινών εργαζομένων. Των σημερινών καμένων, χωρίς προσωπική ζωή, χωρίς ελεύθερο χρόνο, των αφιερωμένων ψυχή τε και σώματι στην εταιρία, των φοβισμένων εργαζομένων, των εργαζομένων χωρίς ουσία. Σε αυτούς τους εργαζόμενους αντιστοιχούν οι κουρασμένοι, αγχωμένοι, βαριεστημένοι, φοβισμένοι και απογοητευμένοι μαθητές.

Πάτα, λοιπόν, τώρα, το play, δυνάμωσε τον ήχο και δες την υπεύθυνη απάντηση των παιδιών!